انواع مختلفی از مواد مخدر و اعتیادآور وجود دارند و به همین دلیل، فرد معتاد در طول زمان، برای ارضا و احیای حس نئشگی، معمولا از ماده مخدری به مخدری قوی تر نیازمند می شود. بنابر آمار سازمان ملل متحد در سال 2010 میلادی، از میان 220 میلیون مصرفکننده مواد مخدر اعتیادآور در جهان، بیش از 160 میلیون نفر (افزون بر 70 درصد) حشیش و فراورده های گیاه شاهدانه هندی (کانابیس) استفاده میکنند.
اعتیاد نوعی بیماری مغزی مزمن، پیشرونده و عود کننده است که باعث می شود با وجود پی آمدهای ناگوار مصرف مواد، فرد معتاد باز هم برای به دست آوردن یا مصرف مواد مخدر خود را به هر دری بزند. اعتیاد از آن جهت بیماری محسوب میشود که مصرف مواد مخدر، ساختار مغز و نحوه فعالیت آن را تغییر می دهد.
تغییراتی که بر اثر مصرف مواد مخدر در مغز انسان به وجود می آید ممکن است پایدار و بلند مدت باشد و به ایجاد رفتارهایی زیانبار در کسانی که مواد مخدر مصرف می کنند منجر شود،
اعتیاد کاملاً شبیه به سایر بیماری های مزمن همچون بیماری قلبی یا [دیابت] است.
چرا که در هر دوی این بیماری ها فعالیت عادی و سالم یکی از اندام های بدن مختل شده و پیامدهای زیانباری به همراه می آورد. باید توجه داشت که این بیماری ها قابل پیشگیری و قابل درمان هستند، ولی چنانچه اقدامی هر چه سریع تر در مورد آنها صورت نگیرد تا پایان عمر ادامه پیدا خواهند کرد.


عوارض جسمانی مصرف مواد مخدر

  • آلودگی و آسیب پذیر نمودن دندان ها
  • ملتهب ساختن مخاط دهان
  • نقصان ترشحات غدد بزاقی
  • ضعف قوای جسمانی و کاهش شدید وزن بدن
  • عقیم نمودن مردان و نازائی زنان
  • تخفیف تمایلات جنسی، اخلال در کار دستگاه عصبی در صورت تداوم مصرف
  • تنبلی کبد
  • ابتلا به یرقان و اثرات ناگوار بر دستگاه گوارش
  • ورم کلیه ها و اشکال در دفع ادرار توام با درد
  • التهاب مزمن تارهای صوتی، احتمال ابتلا به بیماری های برونشیت مزمن، آسم، سل و تپش قلب، تنگی نفس و دوران سر، خشکی پوست
  • شکنندگی ناخن ها
  • خطر ابتلا به انواع سرطان و سکته قلبی و ناشناخته ماندن بیماری های خطرناک به دلیل کاهش احساس درد.

آثار مواد مخدر بر مغز
مهمترین محل تاثیر مواد مخدر بر مغز است.
در مغز گیرندههایی وجود دارد که این مواد بر آنها اثر میکنند.
این گیرندهها به ۳ گروه تقسیم میشوند:

  1. اثر بر گروه اول ،سبب تنظیم و کاهش احساس درد، کاهش فعالیت مرکز تنفس، یبوست و اعتیاد میشود.
  2. اثر برگیرندههای دوم سبب کاهش احساس درد و افزایش حجم ادرار میشود.
  3. اثر مواد مخدر بر گیرندهای گروه سوم سبب کاهش احساس درد میشود.

مواد مخدر پس از مصرف وارد سیستم ارتباطی مغز شده و فرایند عادی ارسال، دریافت و پردازش اطلاعات از سوی سلول های عصبی را مختل می کنند.
ساختار شیمیائی برخی از مواد مخدر از جمله ماری جوانا و هروئین شبیه نورون های فرستنده طبیعی مغز است و در نتیجه نورون ها را تحریک می کند.
شباهت ساختار شیمیائی این گونه مواد مخدر به نورون های فرستنده طبیعی سبب می شود تا سلول های گیرنده مغز فریب خورده و اجازه دهند تا مواد مخدر وارد سلول های عصبی شده و آنها را تحریک کنند.
گرچه ساختار شیمیائی این گونه مواد مخدر شبیه ساختار مواد شیمیائی مغز است اما سلول های عصبی مغز را به طور طبیعی تحریک و فعال نمی کنند و سبب می شوند تا پیام های غیر عادی در شبکه عصبی مغز جریان پیدا کنند.
برخی دیگر از مواد مخدر همچون آمفتامین و کوکائین باعث می شوند تا سلول های عصبی مغز به مقدار بسیار زیادی نورون های فرستنده طبیعی ایجاد کند یا از گردش عادی این مواد شیمیائی در مغز جلوگیری می کنند.
ایجاد چنین اختلالی سبب می شود تا یک پیام بسیار قوی در مغز ایجاد شده و کانال های ارتباطی مغز مختل شود.
تفاوت میان طنین پیام طبیعی و پیامی که بر اثر مصرف این گونه مواد مخدر در مغز ایجاد می شوند شبیه تفاوت میان سخنانی است که کسی در گوش شما زمزمه کند و صدائی که با فریاد کشیدن در برابر میکروفون ایجاد می شود.
عوارض روانی مصرف مواد مخدر

  • بروز انواع بیماری ها و اختلالات روانی.
  • بر هم خوردن تعادل روانی
  • عدم توجه به اصول و مقررات جامعه
  • ضعف اراده
  • از بین رفتن احساس مسئولیت، ایجاد احساسات خصومت زا، بیقراری، عصیانگری
  • اضطراب دائم و احساس بی کفایتی و تنهایی
  • اختلال در خواب



عوارض خانوادگی مصرف مواد مخدر

  • نابسامانی خانوادگی
  • محدود شدن روابط خانوادگی
  • عدم تربیت صحیح فرزندان
  • خشونت در خانواده
  • افت سطح فرهنگ اجتماعی و اقتصادی خانواده
  • گسترش طلاق و کاهش آمار ازدواج



عوارض اجتماعی مصرف مواد مخدر

  • مصرف کننده صرف شدن
  • عدم احساس مسوولیت نسبت به خانواده و جامعه
  • سطحی و تصنعی شدن روابط اجتماعی و دوری از پیوندهای مستحکم عاطفی
  • گسترش جرم و جنایت، نشر بیماری های واگیر و خطرناک مثل ایدز و هپاتیت
  • محروم شدن نسل آینده از تربیت صحیح و ایجاد مشاغل کاذب